Interakcje leków z żywnością

Niewątpliwie każdy z nas zdaje sobie sprawę, że stosowanie leków, nawet w standardowych dawkach, może wiązać się z wystąpieniem działań niepożądanych. Taką informację można znaleźć na ulotce pod punktem „Możliwe działania niepożądane”, w którym to wymienione są kolejno, z uwzględnieniem częstotliwości występowania, dolegliwości, mogące pojawić na skutek zażywania danego leku.

Niestety mało kto wie w jaki sposób uniknąć, albo przynajmniej maksymalnie ograniczyć owe negatywne skutki stosowania środków farmaceutycznych. A wbrew pozorom, nie jest to tajemna wiedza, którą posiadają tylko farmaceuci czy lekarze – uważam, że każdy powinien znać podstawowe zasady dotyczące przyjmowania lekarstw, ponieważ ma to ogromny wpływ na zdrowie, a w niektórych przypadkach nawet na ludzkie życie.

W taki sposób został opisany pierwszy śmiertelny przypadek interakcji leku z pożywieniem:

„3 września 1963 roku 40-letni mężczyzna, leczony z powodu poważnej depresji, zaczął przyjmować Parnate (tranyicypromine). Miesiąc później, podczas rodzinnej kolacji, odczuł lekki ból głowy. Jadł wtedy potrawkę wołową, ser i krakersy. Z serów typu cheddar zjadł walijski Caerphiliy i Danish blue. W nocy poczuł się znacznie gorzej. Był oszołomiony, dostał mdłości, a ból głowy stał się nie do zniesienia. Rano poczuł się na tyle dobrze, że zjadł na śniadanie 3 grube plastry sera. Niewiele później zaczął zachowywać się niespokojnie i chaotycznie. Rozpoczęło się krwawienie z nosa. Pacjent był pobudzony, agresywny, tracił orientację. Przewieziony do szpitala, nadal zachowywał się chaotycznie, temperatura ciała przekroczyła 40°C, ciśnienie było podwyższone, a puls przyspieszony. Zmarł wieczorem, o 1933. Sekcja zwłok wykazała obrzęk mózgu ze znacznym przekrwieniem biernym. Lekarze wywnioskowali, że przyczyną śmierci była interakcja pomiędzy lekami, które zażywał, a zjedzonym serem.”

 Cuthill, J.M., w „Death Associated with Tranylcypromine and Cheese.” Lancet 1964; i: 1076-1077

Statystyki mówią, że ok. 5% przyjęć do szpitali jest efektem powikłań farmakoterapii. Oczywiście dane te dotyczą tylko poważnych przypadków, wymagających hospitalizacji, stąd nie uwzględniają mniej niebezpiecznych działań niepożądanych. Niestety zdarzały się również przypadki śmiertelne – dlatego tak istotna jest znajomość prowadzenia bezpiecznej farmakoterapii.

Działania niepożądane leków mogą wiązać się z:

  • cechami danego leku;
  • interakcjami z innymi lekami;
  • interakcjami ze składnikami żywności;
  • cechami osobniczymi chorego (szybkość metabolizmu – uwarunkowana genetycznie, stan fizjologiczny, występowaniem chorób np. nerek, wątroby);
  • innymi czynnikami (alkohol, palenie tytoniu);

Na każdej ulotce znajdują się informacje na temat cech danego leku – dotyczy to m.in. składu, przeznaczenia, sytuacji kiedy nie należy stosować leku, a także kiedy trzeba zachować szczególną ostrożność. Wiadomości na temat interakcji z innymi lekami również możemy szukać na ulotce, ale dla pewności zawsze warto poinformować lekarza o przyjmowanych lekarstwach.

W dalszej części artykułu skupie się na tym, na co tak naprawdę mamy osobiście wpływ, a więc na interakcji leków ze składnikami żywności. Otóż wykazano, że wiele powikłań farmakoterapii związanych jest z niekorzystnym działaniem żywności na wchłanianie, metabolizm i wydalanie leków z organizmu. Niektóre z tych interakcji są bardzo niebezpieczne – mogą prowadzić nawet do zaburzeń rytmu serca czy gwałtownego wzrostu ciśnienia tętniczego krwi. Najogólniej ujmując, chodzi o to aby orientować się czy jeść i ewentualnie co jeść, bądź czego unikać podczas przyjmowania danego leku.

Wpływ pożywienia na wchłanianie leku

POKARMY BOGATOTŁUSZCZOWE

Mogą zarówno przyspieszać i zwiększać wchłanianie leków o dużym powinowactwie do tłuszczu (leki przeciwgrzybiczne, leki psychotropowe, β-blokery), ale także zmniejszać wchłanianie niektórych leków;

[to_like][/to_like]

MLEKO I JEGO PRZETWORY

Produkty zawierające duże ilości jonów wapniowych, czyli mleko i jego przetwory, mogą zmniejszyć lub całkowicie uniemożliwić wchłanianie niektórych leków, ponieważ tworzą z nimi nierozpuszczalne sole wapnia. Dotyczy to m.in. antybiotyków zawierających: fluorochinolony oraz tetracykliny.

HERBATAherbata

Zawiera taninę, która zmniejsza wchłanianie doustnych preparatów żelaza.

SOKI CYTRUSOWE

A zwłaszcza pomarańczowy mogą wiązać niektóre leki, utrudniając ich wchłanianie i powodować brak lub zmniejszenie skuteczności terapii. Dotyczy to antybiotyków zawierających: erytromycynę, a także benzylopenicylinę.

 BŁONNIK

Produkty zawierające błonnik (płatki owsiane, chleb razowy, otręby) powodują wiązanie i zmniejszenie stężenia we krwi:

  •  preparatów naparstnicy (digoksyna);
  •  trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (amitryptylina, imipramina, dezypramina);

OLESTRA

Stanowiąca substytut tłuszczu w wielu produktach żywnościowych zmniejsza wchłanianie witaminy A i E;

Leki, które wchodzą w interakcję ze składnikami żywności na etapie wchłaniania, powinny być zażywane na pusty żołądek, co najmniej 1 h przed posiłkiem i najwcześniej 2 godziny po spożyciu posiłku!

Wpływ pożywienia na dystrybucję leków

POSIŁKI BOGATOTŁUSZCZOWE

Wolne kwasy tłuszczowe, które przedostają się z pożywienia do krwi, ale również są uwalniane w dużych ilościach do osocza podczas redukcji tkanki tłuszczowej, wiązane są przez określone białka, z którymi wiążą się również niektóre leki (np. sulfonamidy, werapamil, amiodaron, NLPZ: ibuprofen, naproksen, diclofenak, ketoprofen, flurbiprofen, aspiryna).

 Tak więc spożycie pokarmów bogatotłuszczowych, bądź intensywne odchudzanie i zażycie w tym czasie wyżej wymienionych leków prowadzi do rywalizacji pomiędzy kwasami tłuszczowymi a cząsteczkami leku, w wyniku czego część leku pozostaje niezwiązana, wzrasta jego siła działania, a w związku z tym również toksyczność.

Wpływ pożywienia na metabolizm leków

BIAŁKA

Niedobór białek zmniejsza aktywność enzymów mikrosomalnych wątroby, w wyniku czego następuje zwiększenie toksycznego działania leków.

GRILLOWANE MIĘSO

Heterocykliczne aminy powstające w czasie smażenia lub grillowania mięsa przyspieszają metabolizm i wydalanie teofiliny, w wyniku czego następuje spadek stężenia leku we krwi (o 50%) i zmniejszenie skuteczności działania leku.

DŁUDO PRZECHOWYWYANA ŻYWNOŚĆ

Żywność, zawierająca znaczne ilości tyraminy, mogącej wchodzić w interakcję z lekami z grupy inhibitorów MAO (monoaminooksydazy)

Tyramina jest naturalnie występującym składnikiem, powstającym z rozkładu białek w długo przechowywanej żywności. Jest ona metabolizowana przez enzym monoaminooksydazę. Leki z grupy inhibitorów MAO powodują zahamowanie działania tego enzymu, w związku z czym może dochodzić do kumulacji tyraminy we krwi i występowania niepożądanych skutków zdrowotnych.

[to_like][/to_like]

Aby uniknąć interakcji tyraminy z inhibitorami MAO należy unikać spożycia (w czasie zażywania owych leków) wyżej wymienionych produktów oraz żywności długo przechowywanej!

SOK GREJPFRUTOWYgrejpfrut

Sok grejpfrutowy jest inhibitorem izoenzymu CYP3A4, który odpowiada za metabolizm wielu leków – m.in. cyklosporyny, estradiolu, diazepamu, statyn, felodypiny, midazolamu, karbamazepiny, brokerów kanału wapniowego (dilitiazemu, felodypiny, amlodypiny, niterendypiny, wrapamilu), leków przeciwhistaminowych.

Oznacza to, że spożycie soku grejpfrutowego powoduje zahamowanie aktywności CYP3A4. Dlatego też, równoczesne zażycie wyżej wymienionych farmaceutyków z sokiem z grejpfruta spowoduje zwolnienie metabolizmu tych leków, a w efekcie nadmierne ich stężenie we krwi oraz działania niepożądane.

Jest to szczególnie niebezpieczna interakcja, ponieważ opisano już kilka przypadków śmiertelnych spowodowanych popijaniem lekarstw sokiem grejpfrutowym!

Aby uniknąć interakcji potrzebny jest 4- godzinny odstęp czasu pomiędzy spożyciem grejpfruta lub soku grejpfrutowego a zażyciem leku!

Aby zmniejszyć ryzyko interakcji leków z żywnością dodatkowo należy:

  • Zawsze czytać ulotkę dołączoną do leku.
  • Wszelkie środki farmaceutyczne (w tym suplementy) popijać wyłącznie wodą.
  • Nie zażywać leków w połączeniu z napojami alkoholowymi!
  • Nie zażywać jednocześnie leków i preparatów, zawierających witaminy i składniki mineralne, ponieważ mogą tworzyć połączenia i uniemożliwiać wchłanianie.

Przeczytaj także:

  • Stella Migocka

    Bardzo dobry artykuł . Piszesz bardzo rzetelnie na dany temat, bez żadnych skrótów , niedomówień .
    Mam pytanie co uważasz o głodzie ? Czy powinno się do niego nie dopuszczać podczas dnia ? Czy jest czymś normalnym i powinno nam towarzyszyć przed sięgnięciem po kolejny posiłek ? Przepraszam jeśli odpowiedź na to pytanie kryje się w którymś z artykułów , możliwe że nie zdążyłam przeczytać jeszcze wszystkich . Pozdrawiam

    • Głód to sygnał fizjologiczny i o ile stajemy się głodni i od razu sięgamy po posiłek to wszystko jest w porządku. Nie należy dopuszczać jednak do sytuacji gdy głód przedłuża się i chodzimy głodni np. przez pół dnia. Wówczas zwykle zjadamy dużo więcej niż byśmy zjedli gdybyśmy od razu zaspokajali swoje potrzeby fizjologiczne 😉

      • Stella Migocka

        Dziekuję bardzo za tak szybką odpowiedź 🙂 Pozdrawiam